Hat-trick w piłce nożnej – co oznacza i skąd wzięła się ta nazwa?

Hat-trick w piłce nożnej oznacza, że jeden zawodnik zdobywa co najmniej 3 gole w tym samym meczu. Nie musi trafiać trzy razy z rzędu ani w jednej połowie — wystarczy, że zdobędzie wszystkie bramki w trakcie spotkania. Między jego golami mogą więc paść trafienia kolegów z drużyny lub rywali.

Do hat-tricka zaliczają się bramki zdobyte w regulaminowym czasie gry i dogrywce. Jeśli piłkarz strzeli 2 gole przed końcem podstawowego czasu, a trzeciego w dogrywce, również skompletuje hat-tricka. Nie liczy się natomiast trafienie z serii rzutów karnych po meczu, ponieważ seria nie stanowi części spotkania, a jej gole nie trafiają do indywidualnego dorobku strzelców.

Określenie wywodzi się z krykieta, a nie z futbolu. W 1858 roku H.H. Stephenson wyeliminował trzech batsmanów trzema kolejnymi rzutami. Kibice uhonorowali go kapeluszem, a połączenie angielskich słów „hat” — kapelusz — i „trick” — sztuczka — dało nazwę znaną dziś na całym świecie. Termin pojawił się w prasie w 1865 roku, a później przyjął się między innymi w piłce nożnej i hokeju. Jak już o tym mowa to poznaj skuteczne ustawienie i odbiór piłki w obronie.

Trzy gole, trzy sposoby i piłka na pamiątkę

O klasycznym hat-tricku najczęściej mówi się, gdy piłkarz strzela 3 gole w jednej połowie. Niektórzy kibice i dziennikarze stosują jednak surowszą definicję: wymagają, by między jego trafieniami nie padł gol innego zawodnika. W codziennym języku sportowym zwykle wystarczy komplet trzech bramek w jednej części meczu.

Perfekcyjny hat-trick pokazuje wszechstronność zawodnika: piłkarz zdobywa jednego gola prawą nogą, drugiego lewą, a trzeciego głową. Kolejność nie ma znaczenia. Niezależnie od odmiany obowiązuje ten sam podstawowy warunek — zawodnik musi co najmniej 3 razy trafić do siatki rywali w jednym spotkaniu.

Hat-tricka może skompletować napastnik, pomocnik, obrońca, a nawet bramkarz. Przepisy nie wiążą tego osiągnięcia z konkretną pozycją, choć obrońcom zdarza się ono rzadziej. Gole mogą paść z gry, po stałych fragmentach lub z rzutów karnych wykonywanych w trakcie meczu — ważne, by sędzia uznał je za bramki tego samego piłkarza.

Hat-trick robi wrażenie, bo wymaga skuteczności, dobrego wyczucia sytuacji i utrzymania formy przez całe spotkanie. Rekord najszybszego wyczynu przypisuje się Tommy’emu Rossowi, który 5 lutego 1964 roku strzelił 3 gole w 90 sekund w meczu Ross County z Nairn County. W Premier League rekord należy do Sadio Mané: w 2015 roku, grając w barwach Southampton przeciwko Aston Villi, skompletował hat-tricka w 176 sekund, czyli 2 minuty i 56 sekund.

Hat-tricki na mistrzostwach świata również zapisały się w pamięci kibiców. Polak Ernest Wilimowski zdobył 4 bramki w meczu z Brazylią w 1938 roku, Andrzej Szarmach trafił 3 razy przeciwko Haiti w 1974 roku, a Zbigniew Boniek skompletował hat-tricka w spotkaniu z Belgią w 1982 roku. Autor trzech goli może też otrzymać piłkę meczową na pamiątkę — taką możliwość przewiduje niepisana tradycja.

Ta sama nazwa funkcjonuje także w innych dyscyplinach, choć oznacza tam coś innego. W hokeju to 3 gole jednego zawodnika w meczu, a kibice często świętują trzecią bramkę, rzucając czapki na lodowisko. Z kolei w rugby hat-trick oznacza 3 przyłożenia, natomiast w Formule 1 — zdobycie pole position, zwycięstwo i uzyskanie najszybszego okrążenia podczas jednego Grand Prix.

Temat	Liczba lub data	Szczegóły	Znaczenie i kontekst
Znaczenie w piłce nożnej	3 gole	Jeden zawodnik zdobywa co najmniej trzy bramki w jednym meczu. Nie muszą paść kolejno ani w tej samej połowie.	Do dorobku można zaliczyć gole z rzutów karnych podczas meczu i dogrywki; bramki z serii rzutów karnych po zakończeniu spotkania nie są wliczane.
Pochodzenie nazwy	1858 r.	Termin wywodzi się z krykieta. Angielskie słowa hat i trick oznaczają odpowiednio „kapelusz” i „sztuczkę”.	Nazwa wiąże się z nagrodą dla zawodnika, który wyeliminował trzech batsmanów trzema kolejnymi rzutami.
Bohater pierwszego opisywanego wyczynu	H.H. Stephenson	W 1858 r. krykiecista miał dokonać wyeliminowania trzech rywali trzema kolejnymi podaniami.	W relacjach o genezie terminu kibice zbierali pieniądze na kapelusz dla zawodnika.
Wzmianka prasowa	1865 r.	Określenie „hat-trick” miało pojawić się w prasie w XIX wieku, m.in. w gazecie „Chelmsford Chronicle”.	Termin stopniowo przeszedł z krykieta do innych dyscyplin sportowych.
Klasyczny hat-trick	3 gole w jednej połowie	Najczęściej oznacza zdobycie przez jednego piłkarza trzech bramek w tej samej połowie spotkania.	Według bardziej restrykcyjnej interpretacji trafienia nie mogą być przedzielone golem innego zawodnika.
Perfekcyjny hat-trick	3 sposoby zdobycia gola	Jedna bramka prawą nogą, jedna lewą nogą i jedna głową; kolejność trafień nie ma znaczenia.	Podkreśla wszechstronność strzelca, a nie czas ani kolejność zdobywania bramek.
Najszybszy hat-trick w piłce nożnej	90 sekund	Tommy Ross zdobył trzy gole 5 lutego 1964 r. w spotkaniu Ross County–Nairn County.	Wyczyn odnotowany w Księdze Rekordów Guinnessa jako najszybszy hat-trick w futbolu.
Rekord Premier League	176 sekund 2 min 56 s	Sadio Mané zdobył trzy bramki dla Southampton przeciwko Aston Villi w 2015 r.	Jeden z najszybszych hat-tricków w rozgrywkach ligowych najwyższego szczebla.
Błyskawiczny występ Roberta Lewandowskiego	5 goli w 9 minut	We wrześniu 2015 r. Lewandowski, jako piłkarz Bayernu Monachium, strzelił pięć bramek Wolfsburgowi po wejściu z ławki rezerwowych.	Wynik obejmował hat-tricka, a następnie kolejne dwa trafienia.
Hat-tricki na mundialach	52 lub więcej zawodników; ponad 50 wyczynów	W zestawieniach historycznych liczby różnią się zależnie od sposobu liczenia i zakresu uwzględnionych turniejów.	W przytaczanych opracowaniach podawano, że hat-tricków nie odnotowano na mundialu w 2006 r.; statystyki turniejowe warto weryfikować według konkretnego zestawienia.
Polski rekord mundialowy	4 gole w jednym meczu	Ernest Wilimowski strzelił cztery bramki Brazylii podczas Mistrzostw Świata w 1938 r.	To więcej niż wymagane trzy trafienia, więc występ obejmował hat-tricka.
Polskie hat-tricki na mundialach	1938, 1974 i 1982	Ernest Wilimowski – 4 gole z Brazylią; Andrzej Szarmach – 3 gole z Haiti; Zbigniew Boniek – 3 gole z Belgią.	Trzech polskich piłkarzy zapisało się w historii mistrzostw świata dzięki co najmniej trzem trafieniom w jednym meczu.
Najmłodszy strzelec hat-tricka na mundialu	17 lat	Pelé zdobył trzy gole przeciwko Francji na Mistrzostwach Świata w 1958 r.	Pozostaje jednym z najbardziej pamiętnych młodzieżowych wyczynów w historii turnieju.
Hat-trick w finale męskiego mundialu	1 zawodnik	Geoff Hurst strzelił trzy gole dla Anglii przeciwko RFN w finale Mistrzostw Świata w 1966 r.	Według przytaczanych zestawień pozostaje jedynym autorem hat-tricka w finale męskiego mundialu.
Hat-trick w finale mundialu kobiet	3 gole w 13 minut	Carli Lloyd zdobyła trzy bramki dla USA w finale Mistrzostw Świata Kobiet w 2015 r.	Jej występ jest wskazywany jako najszybszy hat-trick w finale mundialu.
Hat-tricki Gabriela Batistuty na mundialach	2 turnieje	Argentyńczyk strzelił hat-trick Grecji w 1994 r. i Jamajce w 1998 r.	Jest wskazywany jako jedyny piłkarz, który zdobył hat-tricki na dwóch różnych mundialach.
Hat-trick w hokeju	3 gole	Podobnie jak w piłce nożnej, oznacza trzy bramki jednego zawodnika w meczu.	W tradycji hokejowej kibice często rzucają czapki na lód po trzecim golu.
Rekord hat-tricków NHL	50	Wayne Gretzky zdobył najwięcej hat-tricków w historii NHL według przytaczanych zestawień.	Osiągnięcie pokazuje, jak termin funkcjonuje również poza futbolem.
Najszybszy hat-trick NHL	21 sekund	Bill Mosienko strzelił trzy gole w 1952 r. jako zawodnik Chicago Blackhawks.	Jeden z najbardziej niezwykłych rekordów strzeleckich w hokeju.
Hat-trick w rugby	3 przyłożenia	Trzy przyłożenia zdobyte przez jednego zawodnika w jednym meczu.	Znaczenie terminu różni się od piłkarskiego, choć nadal odnosi się do trzech osiągnięć.
Hat-trick w Formule 1	3 elementy w jednym Grand Prix	Najczęściej: pole position, zwycięstwo w wyścigu i najszybsze okrążenie.	Określenie może też opisywać trzy kolejne zwycięstwa w tym samym Grand Prix.
Tradycyjna pamiątka piłkarza	1 piłka meczowa	W niepisanym zwyczaju autor hat-tricka zabiera piłkę po spotkaniu.	To symboliczne upamiętnienie zdobycia trzech bramek; zwyczaj nie jest obowiązkiem wynikającym z przepisów gry.

Od krykietowego kapelusza do piłkarskiego boiska: skąd wzięła się nazwa hat-trick?

Gdy słyszę „hat-trick”, od razu myślę o piłkarzu, który trzy razy trafia do siatki w jednym meczu. Tymczasem nazwa narodziła się na angielskim boisku krykietowym. W 1858 roku H.H. Stephenson wyeliminował trzech batsmanów trzema kolejnymi rzutami. Kibice uznali ten wyczyn za tak niezwykły, że zebrali pieniądze na kapelusz dla zawodnika. Angielskie słowa „hat” (kapelusz) i „trick” (sztuczka) dały początek określeniu, które szybko wykroczyło poza krykiet.

Termin pojawił się w prasie sportowej w 1865 roku, a później rozpowszechnił się w kolejnych dyscyplinach. W futbolu oznacza trzy gole jednego zawodnika w tym samym meczu, niezależnie od tego, w której części spotkania padną i czy nastąpią po sobie. Liczą się również bramki z dogrywki, ale nie te zdobyte w serii rzutów karnych po meczu. Z czasem przyjęła się też sympatyczna tradycja: autor hat-tricka zabiera piłkę meczową do domu na pamiątkę wyjątkowego występu.

90 sekund do legendy: najszybszy hat-trick i polskie popisy na mundialach

Klasyczny hat-trick to trzy bramki w jednej połowie, choć część kibiców uznaje go za pełny tylko wtedy, gdy między nimi nie trafi żaden inny zawodnik. Jeszcze efektowniejszy jest perfekcyjny hat-trick: piłkarz zdobywa jednego gola prawą nogą, jednego lewą i jednego głową. Określenie to funkcjonuje również poza futbolem: w hokeju oznacza trzy gole, w rugby — trzy przyłożenia, a w krykiecie nawiązuje do pierwotnego wyeliminowania trzech batsmanów kolejnymi rzutami. Z kolei w Formule 1 kierowca notuje hat-tricka, gdy podczas jednego Grand Prix zdobywa pole position, wygrywa wyścig i uzyskuje najszybsze okrążenie.

Rekordy najlepiej pokazują, jak wyjątkowy potrafi być ten wyczyn. W 1964 roku Tommy Ross zdobył trzy gole w zaledwie 90 sekund podczas meczu Pucharu Szkocji, a jego wynik odnotowała Księga Rekordów Guinnessa. W Premier League Sadio Mané skompletował hat-tricka w 176 sekund, grając dla Southampton przeciwko Aston Villi w 2015 roku. Na mundialach błyszczeli również Polacy: Ernest Wilimowski strzelił Brazylii cztery gole w 1938 roku, Andrzej Szarmach zdobył trzy bramki w meczu z Haiti w 1974 roku, a Zbigniew Boniek ustrzelił hat-tricka przeciwko Belgii w 1982 roku. Od krykietowego kapelusza po piłkarską piłkę — historia tego terminu jest niemal tak barwna jak sam wyczyn.

Klasyczny i perfekcyjny hat-trick – czym różnią się te piłkarskie wyczyny?

Kiedy jeden piłkarz strzela trzy gole w jednym meczu, mówimy o hat-tricku — wyczynie, który potrafi całkowicie odmienić atmosferę na stadionie. Bramki nie muszą paść z rzędu: między nimi mogą trafić do siatki koledzy z drużyny lub rywale. Liczą się gole uznane w regulaminowym czasie gry albo dogrywce, natomiast trafienia w serii rzutów karnych po zakończeniu meczu nie wchodzą do bilansu. Nazwa wywodzi się z krykieta: angielskie „hat” oznacza kapelusz, a „trick” — sztuczkę. Kapelusz otrzymał H.H. Stephenson po tym, jak trzema kolejnymi rzutami wyeliminował trzech batsmanów.

Klasyczny hat-trick oznacza trzy bramki jednego zawodnika w jednej połowie. W bardziej rygorystycznej definicji między jego golami nie może paść trafienie innego piłkarza, choć na co dzień zwykle wystarczy skompletować całą trójkę przed przerwą. Najbardziej lubię perfekcyjny hat-trick, bo pokazuje wszechstronność strzelca: zawodnik zdobywa jedną bramkę prawą nogą, drugą lewą, a trzecią głową. Kolejność ani minuta meczu nie mają znaczenia — liczy się różnorodność sposobów wykończenia akcji.

Trzy gole w 90 sekund – wyczyn, który zapisał się w historii futbolu

Różnica jest prosta: klasyczny hat-trick określa, kiedy padły gole, a perfekcyjny — jak zawodnik je zdobył. Oba wymagają skuteczności, lecz stawiają przed piłkarzem inne zadanie. Co więcej, hat-trick ma długą tradycję także poza futbolem: w hokeju oznacza trzy bramki, w rugby — trzy przyłożenia, a w Formule 1 może opisywać zdobycie pole position, zwycięstwo i ustanowienie najszybszego okrążenia podczas jednego Grand Prix. W hokeju kibice często świętują trzecią bramkę, rzucając czapki na taflę.

Hat-trick w różnych dyscyplinach może oznaczać następujące osiągnięcia:

• w piłce nożnej — trzy gole jednego zawodnika w meczu;
• w hokeju — trzy bramki zdobyte przez jednego gracza;
• w rugby — trzy przyłożenia;
• w Formule 1 — pole position, zwycięstwo i najszybsze okrążenie podczas jednego Grand Prix.

Rekordy pokazują skalę tego wyczynu. Tommy Ross strzelił trzy gole w zaledwie 90 sekund podczas meczu Pucharu Szkocji w 1964 roku, a Księga Rekordów Guinnessa odnotowała jego osiągnięcie. Z kolei rekord Premier League należy do Sadio Manégo, który zdobył trzy bramki dla Southampton w 176 sekund. Po takim popisie nietrudno zrozumieć niepisaną tradycję, zgodnie z którą strzelec zabiera do domu piłkę meczową — pamiątkę wyjątkowego występu.

Najszybsze hat-tricki i mundialowe popisy, które zapisały się w historii

Źródła:

1. https://pl.wikipedia.org/wiki/Hat_trick
2. https://pehasports.com/hattrick-co-to/
3. https://kanalsportowy.pl/pilka-nozna/inne-ligi/czym-jest-hat-trick-w-pilce-noznej/
4. https://kochamwroclaw.pl/co-to-jest-hat-trick-w-pilce-noznej/
5. https://www.fangol.pl/post/73018/czym-w-praktyce-jest-hat-trick-i-jak-dochodzi-do-jego-zdobycia-w-futbolu
6. https://blog.etoto.pl/hat-trick-w-pilce-noznej-co-to-jest-i-rekordy-swiata/
7. https://www.dziennikzwiazkowy.com/artykul/112586,hat-trick-w-pilce-noznej-kiedy-i-gdzie-padly-najwspanialsze-strzaly