Stadion Dziesięciolecia był jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Warszawy — miejscem wielkich wydarzeń sportowych, koncertów i codziennych spotkań. Zbudowany w czasach PRL, przez dekady zmieniał swoje oblicze, a jego historia splatała się z dziejami miasta i polskiego futbolu. Po zamknięciu stadionu na pierwszy plan wysunął się Jarmark Europa, który nadał temu miejscu zupełnie nowy charakter. W artykule przyglądam się losom obiektu, jego znaczeniu dla warszawiaków i temu, jak zapisał się w pamięci kolejnych pokoleń.
- Stadion Dziesięciolecia otwarto w 1955 roku; jego trybuny mieściły ponad 71 tysięcy osób.
- Był areną meczów, wielkich widowisk i politycznych uroczystości.
- W 1968 roku Ryszard Siwiec zaprotestował tu przeciw inwazji na Czechosłowację.
- Po utracie sportowej funkcji stadion stał się Jarmarkiem Europa.
- Targowisko działało do 2007 roku i skupiało ponad 5 tysięcy sprzedawców.
- Na miejscu dawnego stadionu powstał Stadion Narodowy, otwarty przed Euro 2012.
Stadion Dziesięciolecia stał się jednym z symboli powojennej odbudowy Warszawy. W 1953 roku Stowarzyszenie Architektów Polskich ogłosiło konkurs na stadion olimpijski. Wygrał projekt Jerzego Hryniewieckiego, Zbigniewa Ihnatowicza i Jerzego Sołtana; później do zespołu dołączyli Marek Leykam i Czesław Rajewski. Budowę rozpoczęto w sierpniu 1954 roku, a już 22 lipca 1955 roku — po 11 miesiącach — otwarto obiekt. Uroczystość zbiegła się z rocznicą ogłoszenia Manifestu PKWN i V Światowym Festiwalem Młodzieży i Studentów.

Wały pod trybuny usypano z gruzów zniszczonych warszawskich kamienic. Stadion miał eliptyczny kształt, pełnowymiarowe boisko, ośmiotorową bieżnię o długości 400 metrów i drewniane ławy dla 71 008 osób. W pobliżu znajdowały się parking na 900 samochodów, boisko treningowe i budynek dla reporterów. Podczas największych wydarzeń widownia mieściła niemal 100 tysięcy osób. Dlatego stadion opowiadał nie tylko o sporcie, lecz także o próbie odbudowy stolicy z wojennych ruin.
Od wielkich widowisk po targowe miasto transformacji
Przez pierwsze dekady stadion gościł zawody sportowe, uroczystości władz PRL, Centralne Dożynki i koncerty. Finiszował tu także Wyścig Pokoju. W sierpniu 1958 roku mecz lekkoatletyczny Polski z USA zgromadził ponad 100 tysięcy widzów. W latach 1956–1983 reprezentacja Polski rozegrała na stadionie 25 oficjalnych spotkań; ostatnie odbyło się 17 kwietnia 1983 roku i zakończyło remisem 1:1 z Finlandią. Włodzimierz Smolarek strzelił gola w 2. minucie, po czym Paweł Janas trafił do własnej bramki. Później żartowano, że tym samobójem „zamknął” stadion. Tragiczny ślad pozostawił 8 września 1968 roku: Ryszard Siwiec dokonał samospalenia podczas dożynek, protestując przeciw inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. Z kolei 17 czerwca 1983 roku Jan Paweł II odprawił tu mszę.
Po 1983 roku stadion tracił znaczenie sportowe, ponieważ jego nasypy niszczały, a infrastruktura się starzała. W 1989 roku teren wydzierżawiono firmie Damis, która urządziła na koronie targowisko. W 1996 roku zyskało ono nazwę Jarmark Europa; handlowało tam ponad 5 tysięcy podmiotów, a targ należał do największych w Europie. Obok codziennych zakupów miejsce kojarzono z nielegalnym handlem m.in. oprogramowaniem, bronią, alkoholem i papierosami. Jarmark działał do 30 września 2007 roku, a 6 września 2008 roku odbył się tam finał cyklu Red Bull X-Fighters. Następnie rozebrano stadion, a w latach 2007–2011 w jego miejscu zbudowano Stadion Narodowy, arenę Euro 2012. Z dawnego obiektu zachowały się m.in. tunele, tablice pamiątkowe i budynek administracyjny — pozostałości po arenie, która z pomnika odbudowy zmieniła się w targowe miasto transformacji.
| Temat | Data | Dane |
|---|---|---|
| Otwarcie stadionu | 22.07.1955 | 71 008 miejsc |
| Obiekt sportowy | 1955–1983 | 25 meczów reprezentacji Polski |
| Mecz Polska–USA | 1–2.08.1958 | ponad 100 tys. widzów |
| Protest Ryszarda Siwca | 8.09.1968 | ok. 100 tys. świadków |
| Jarmark Europa | 1989–30.09.2007 | ponad 5 tys. handlujących |
| Handel na stadionie | lata 90. | jedno z największych targowisk Europy |
Wielkie sportowe emocje i mecze reprezentacji na Stadionie Dziesięciolecia

Otwarty w 1955 roku Stadion Dziesięciolecia powstał na wałach usypanych z gruzów zniszczonej Warszawy. Mieścił pełnowymiarowe boisko, 400-metrową bieżnię i trybuny dla 71 008 osób, choć podczas największych imprez gromadził blisko 100 tysięcy kibiców.
Polska reprezentacja rozegrała tu 25 oficjalnych meczów, w tym spotkania eliminacyjne do mistrzostw świata i Europy oraz pojedynki z silnymi zagranicznymi rywalami. W sierpniu 1958 roku ponad 100 tysięcy widzów oglądało dwudniowy mecz lekkoatletyczny Polski ze Stanami Zjednoczonymi. Stadion gościł także finisz Wyścigu Pokoju, a doping podczas kolarskich okrążeń zapadał w pamięć. Jako mężczyznę szczególnie porusza mnie wspólny rytm kibiców i zawodników.

Na stadionie odbywały się między innymi następujące wydarzenia:
- oficjalne mecze piłkarskiej reprezentacji Polski,
- dwudniowy mecz lekkoatletyczny Polski ze Stanami Zjednoczonymi w 1958 roku,
- finisz Wyścigu Pokoju.
Remis, który zakończył wielką piłkarską epokę
17 kwietnia 1983 roku Polska zagrała tu z Finlandią ostatni oficjalny mecz kadry. Spotkanie eliminacyjne do Euro 1984 rozpoczął gol Włodzimierza Smolarka z rzutu karnego, lecz wkrótce Paweł Janas trafił do własnej bramki. Wynik 1:1 utrzymał się do końca, mimo kolejnych prób Bońka i Smolarka oraz dopingu około 70 tysięcy widzów. Remis rozczarował kibiców, a Polska nie awansowała do turnieju finałowego.
W kolejnych latach stadion podupadał, a jego sportową funkcję zastąpił handel. Od 1989 roku na koronie działał Jarmark Europa, skupiający ponad 5 tysięcy podmiotów i sprzedawców z różnych stron świata. Targowisko funkcjonowało do września 2007 roku, zaś rok później obiekt zamknęły widowiskowe zawody motocyklowe. Następnie w tym miejscu powstał nowy Stadion Narodowy; po dawnej arenie pozostały wspomnienia wielkich meczów i tłumów kibicujących jednym głosem. Skoro zgłębiasz tę tematykę, Sprawdź, jak kupić bilety na mecz Lecha Poznań.
Ciekawostka: Stadion Dziesięciolecia nie miał własnego oświetlenia pozwalającego rozgrywać mecze po zmroku, dlatego spotkania odbywały się w ciągu dnia — co wpływało na terminarz i porę kibicowania.
Ryszard Siwiec i stadion jako scena politycznych protestów
Otwarty 22 lipca 1955 roku Stadion Dziesięciolecia powstał z gruzów Warszawy: odzyskany budulec posłużył do usypania wałów pod trybuny. Zespół Jerzego Hryniewieckiego, Zbigniewa Ihnatowicza i Jerzego Sołtana zaprojektował pełnowymiarowe boisko oraz 400-metrową bieżnię. Drewniane ławy mieściły 71 008 widzów, choć podczas największych wydarzeń przychodziło niemal 100 tysięcy osób. Stadion miał służyć sportowi i państwowym uroczystościom. A tutaj coś dla zainteresowanych tematem: sprawdź, ile osób mieści PGE Narodowy.
Władze PRL urządzały tu mecze, koncerty, masowe obchody i Centralne Dożynki, zamieniając arenę w polityczną scenę. Podczas dożynek 8 września 1968 roku, oglądanych przez około 100 tysięcy ludzi, Ryszard Siwiec dokonał samospalenia. Ten 59-letni księgowy z Przemyśla i były żołnierz Armii Krajowej protestował przeciw inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację.
Odwaga, której nie zdołała uciszyć propaganda
Siwiec oblał się łatwopalną cieczą, rozrzucił ulotki potępiające interwencję i, płonąc, wołał: „Protestuję!” oraz „Niech żyje wolna Polska!”. Władze nie przerwały uroczystości, a aparat bezpieczeństwa skonfiskował zdjęcia i nagrania oraz oczerniał protestującego w propagandowych przekazach. Dla mnie jego czyn pokazuje, jak stadion państwowych widowisk stał się miejscem odwagi jednostki i sprzeciwu wobec przemocy politycznej.
Z czasem sportowa rola stadionu osłabła. Po 1989 roku na jego koronie działał Jarmark Europa, zamknięty w 2007 roku. Rok później stadion zamknięto, a na jego miejscu powstał nowy Stadion Narodowy. Dawna arena łączyła w sobie ślady wojennych zniszczeń, państwowych widowisk, gestu Siwca i targowego gwaru. Jej historia pokazuje, jak zmieniały się język władzy i sposoby wyrażania sprzeciwu.
Jarmark Europa: handlowe serce transformacji lat 90.
Gdy Stadion Dziesięciolecia stracił sportową rolę, jego betonowe trybuny zyskały nowe życie. W 1989 roku firma Damis wydzierżawiła teren i otworzyła targowisko. Ponieważ w Polsce rodził się wolny rynek, warszawiacy tłumnie kupowali tanie ubrania, elektronikę i towary z zagranicy. Dawna arena, wzniesiona na gruzach powojennej stolicy, stała się symbolem gospodarczej transformacji.
Handel objął koronę stadionu i przyległe błonia, a weekendowy bazar wkrótce zaczął działać codziennie. W szczytowym okresie Jarmark Europa skupiał ponad 5 tysięcy sprzedawców i należał do największych targowisk w Europie. Kupcy oferowali odzież, obuwie, elektronikę, kasety, części samochodowe i tysiące drobiazgów z całego świata. Jako mężczyzna widziałem tu niezwykły obraz nowej Polski: głośnej, chaotycznej, a zarazem pełnej energii.

Na targowisku można było znaleźć między innymi:
- odzież i obuwie,
- elektronikę i kasety,
- części samochodowe,
- różnorodne towary z całego świata.
Od stadionowych tłumów do handlowego chaosu: barwny bazar i mroczne interesy
Przyjęta w 1996 roku nazwa „Jarmark Europa” podkreślała ambicje i rozmach targowiska. Stadion, który podczas wielkich wydarzeń mieścił około 100 tysięcy widzów, przyciągał teraz tłumy klientów i kupców. Jednak bazar rozwijał także nieformalny handel: policja łączyła go z obrotem nielegalnym oprogramowaniem, przemycanym alkoholem i papierosami oraz bronią. Przedsiębiorczość, okazje i ryzyko odzwierciedlały realia pierwszych lat kapitalizmu.
Jarmark działał do 30 września 2007 roku, zamykając niemal dwudziestoletni rozdział. Wkrótce rozpoczęto budowę nowego obiektu, przygotowywanego między innymi na Euro 2012. Choć zmieniły się architektura i funkcja terenu, pamięć o bazarze przetrwała: jedni wspominają go jako barwny raj zakupów, inni — jako symbol nieuporządkowanej epoki. Dla Warszawy Jarmark stał się pomostem między stadionową przeszłością a nową gospodarką. Jak już o tym mowa to poznaj legendarny głos polskiej piłki.
Ciekawostka: nazwa „Jarmark Europa” pojawiła się dopiero w 1996 roku — wcześniej targowisko działało już kilka lat, a jego skala szybko urosła do ponad 5 tysięcy sprzedawców.
Źródła:
- https://www.national-geographic.pl/historia/od-gruzow-do-symbolu-czyli-historia-stadionu-dziesieciolecia/
- https://www.whitemad.pl/en/the-10th-anniversary-stadium-an-iconic-sports-venue-and-a-monument-to-polish-communism/
- https://www.laczynaspilka.pl/biblioteka/kroniki/tutaj-bylo-san-francisco
- https://www.bluephoto.pl/stadion-x-lecia/
- https://przegladsportowy.onet.pl/pilka-nozna/reprezentacja-polski/tak-zamkneli-stadion-dziesieciolecia-kuriozalny-samoboj-i-dziwny-mecz/mwzvvxj














