Stadion Dziesięciolecia przez lata był jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów sportowych w Warszawie, a później zmienił się w tętniące życiem targowisko. Gdzie przeniesiono stadion i co znajduje się dziś w miejscu, które zajmował? W artykule przybliżę historię tej przemiany, wyjaśnię, jak zagospodarowano dawny teren obiektu, i opowiem, co można tam zobaczyć obecnie.
- Stadionu Dziesięciolecia nie przeniesiono — w jego miejscu zbudowano PGE Narodowy.
- Dawny stadion otwarto w 1955 roku, a jego wały usypano z gruzu powojennej Warszawy.
- Po sportowej karierze działał tu Jarmark Europa, zamknięty w 2007 roku.
- Ostatnie zawody odbyły się 6 września 2008 roku; wygrał je Dany Torres.
- Dziś PGE Narodowy gości mecze, koncerty, targi i inne duże wydarzenia.
Pomysł budowy Stadionu Dziesięciolecia pojawił się na początku lat 50., a konkurs architektoniczny rozstrzygnięto w 1953 roku. Zwycięski projekt opracowali Jerzy Hryniewiecki, Zbigniew Ihnatowicz i Jerzy Sołtan. Budowę rozpoczęto w sierpniu 1954 roku, przed V Światowym Festiwalem Młodzieży i Studentów, a stadion otwarto w 1955 roku. Jego wały usypano m.in. z gruzu wojennej Warszawy. Trybuny mieściły 71 008 osób, choć podczas największych imprez przychodziło ich blisko 100 tysięcy. Wewnątrz znajdowało się boisko piłkarskie otoczone ośmiotorową, 400-metrową bieżnią.
Przez dekady stadion gościł zawody sportowe, koncerty, obchody państwowe i wiece. Po 1983 roku zaczął niszczeć, a w 1989 roku wydzierżawiono go firmie Damis, która uruchomiła na koronie Jarmark Europa. Działało tam ponad 5000 podmiotów, a w 2001 roku roczne obroty targowiska wyniosły 12 miliardów złotych. Jarmark, kojarzony z ogromną skalą i nielegalnym handlem, zakończył działalność 30 września 2007 roku. Pamiętam tę nazwę jako symbol głośnego, tłocznego miejsca, zupełnie innego niż dzisiejsza okolica.
Od sportowych emocji do koncertów: arena, która odmieniła warszawskie wydarzenia
Ostatnią imprezą sportową na Stadionie Dziesięciolecia był finał Red Bull X-Fighters, rozegrany 6 września 2008 roku. Zwyciężył Hiszpan Dany Torres. Po zawodach zamknięto stadion i rozpoczęto przygotowania do budowy nowej areny. W 2008 roku ruszyła budowa Stadionu Narodowego, który powstał m.in. z myślą o Euro 2012. Nowoczesna konstrukcja z rozsuwanym dachem zastąpiła wysłużone trybuny i ziemne wały.
Dziś PGE Narodowy służy jako arena meczów piłkarskich, koncertów, targów i innych dużych wydarzeń. Podczas spotkań piłkarskich trybuny mieszczą około 58 tysięcy widzów. Na koncertach stadion może przyjąć więcej osób, zależnie od ustawienia sceny i wykorzystania płyty. Dawny obiekt przypomina o przemianach tego miejsca: od areny sportowej i festiwalowej, przez wielkie targowisko, po nowoczesny symbol Warszawy nad Wisłą.
| Etap | Data / liczba | Szczegół |
|---|---|---|
| Budowa | 1954–1955 | Korona z gruzu powojennej Warszawy |
| Pojemność | 71 008 miejsc | Podczas największych imprez: niemal 100 tys. widzów |
| Jarmark Europa | 1989–30.09.2007 | Ponad 5000 podmiotów |
| Sportowe pożegnanie | 06.09.2008 | Finał Red Bull X-Fighters |
| Nowy obiekt | Stadion Narodowy | W miejscu Stadionu Dziesięciolecia |
Jarmark Europa, czyli handlowe życie stadionu po zakończeniu sportowej kariery
Po zakończeniu wielkich zawodów Stadion Dziesięciolecia zyskał nowe życie. Pod koniec lat 80. wydzierżawiono go firmie Damis, która uruchomiła Jarmark Europa na stadionowych wałach. Zamiast kibicowskich okrzyków rozbrzmiewały nawoływania sprzedawców, a na stoiskach czekały ubrania, elektronika, płyty, kasety i towary z różnych stron świata.
Na jarmarku można było znaleźć między innymi:
- ubrania i elektronikę,
- płyty CD i kasety,
- towary sprowadzane z różnych stron świata.
W szczytowym okresie jarmark skupiał ponad 5 tysięcy podmiotów gospodarczych, a jego roczne obroty — według danych przytaczanych przez policję — sięgały 12 miliardów złotych. Barwnemu targowisku towarzyszyła jednak mroczna strona: w latach 1995–2001 wszczęto ponad 25 tysięcy postępowań dotyczących handlu na stadionie, a służby zarekwirowały około 10 milionów pirackich płyt CD i kaset wideo. Jako mężczyzna najbardziej zapamiętałem kontrast między codziennym bazarem a wielką, nieformalną machiną handlową.
Od gwarnych alejek do wielkich wydarzeń
Przez lata stadion tworzył osobny świat, w którym tłumy przemierzały alejki, sprzedawcy rozkładali towary, a przyjezdni mogli załatwić wiele spraw podczas jednej wizyty. Handel wiązał się jednak z problemami: policja wskazywała na obrót nielegalnym oprogramowaniem, przemycanym alkoholem i papierosami, a nawet bronią. Jarmark działał do 30 września 2007 roku, kiedy wygasła umowa Damisu. Wówczas kupcy opuścili koronę stadionu, a przygotowania do nowej roli tego miejsca ruszyły pełną parą. Jak już zahaczyliśmy o ten temat, sprawdź najnowsze plany modernizacji stadionu Pogoni Szczecin.
Sportowy rozdział stadionu zakończył się 6 września 2008 roku finałem zawodów Red Bull X-Fighters. Zwyciężył Hiszpan Dany Torres, a po imprezie minister sportu ogłosił zamknięcie obiektu. Niedługo potem rozpoczęto przygotowania do budowy Stadionu Narodowego. Miejsce, które przez lata tętniło handlem, miało ponownie gościć wielkie wydarzenia — tym razem w zupełnie nowej odsłonie.
Ciekawostka: Jarmark Europa był jednym z największych targowisk w Europie — w szczytowym okresie działało tam ponad 5 tysięcy podmiotów gospodarczych.
Gruz powojennej Warszawy i projekt, który naśladowano przy budowie stadionów

Po wojnie warszawski gruz posłużył nie tylko do odbudowy ulic, lecz także do usypania wału i korony Stadionu Dziesięciolecia na Kamionku, między Saską Kępą a Starą Pragą. Budowa ruszyła w sierpniu 1954 roku, ponieważ stadion miał stać się główną areną Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów, zaplanowanego w stolicy na następny rok. Projekt przygotował zespół Jerzego Hryniewieckiego; jego wczesną koncepcję współtworzyli Zbigniew Ihnatowicz i Jerzy Sołtan.
Stadion miał pełnowymiarowe boisko piłkarskie, ośmiotorową bieżnię o długości 400 metrów i odkryte trybuny z drewnianymi ławami. W planach znalazły się też boisko treningowe, hala, park oraz parking na 900 samochodów. Zainspirowany architekturą Zakazanego Miasta w Pekinie Hryniewiecki zaprojektował kamienne „płaszcze” schodów prowadzących na koronę stadionu. Gruz nie został ukryty — stał się częścią konstrukcji i pamięci miasta.
Ruiny zyskały drugie życie i zainspirowały olimpijski stadion

Ukształtowanie stadionowych wałów zainteresowało zagranicznych architektów. Co nieco w tym temacie napisaliśmy tutaj. W latach 1967–1968 Günter Behnisch przyjechał do Warszawy, by przyjrzeć się temu rozwiązaniu, a później wykorzystał podobny pomysł w projekcie Stadionu Olimpijskiego w Monachium na igrzyska w 1972 roku. Z czasem Stadion Dziesięciolecia stracił sportowe znaczenie, a jego koronę zajęło targowisko Jarmark Europa. Ostatnie wydarzenie sportowe odbyło się 6 września 2008 roku: podczas finału Red Bull X-Fighters zwyciężył Hiszpan Dany Torres.
Wojenne ruiny najpierw stały się trybunami, a stadion później służył sportowi, uroczystościom i handlowi. W jego miejscu powstał Stadion Narodowy, jednak dawna konstrukcja nadal przypomina o ponownym wykorzystaniu gruzu. Warszawski projekt zainspirował też rozwiązanie zastosowane przy budowie stadionu olimpijskiego w Monachium.
Ciekawostka: Stadion Dziesięciolecia powstał z gruzu powojennej Warszawy, a jego ziemne wały zainspirowały Güntera Behnischa przy projektowaniu Stadionu Olimpijskiego w Monachium.
Red Bull X-Fighters i ostatnie pożegnanie legendarnej areny
Wieczorem 6 września 2008 roku Stadion Dziesięciolecia pożegnał kibiców hukiem silników, światłami i lotami motocykli nad rampami. Finał Red Bull X-Fighters zamienił legendarną warszawską arenę w scenę dla światowej czołówki freestyle motocrossu.
Sezon zdominował Szwajcar Mat Rebeaud, jednak warszawskie zawody wygrał Hiszpan Dany Torres. Jego zwycięstwo i triumfalny skok na najwyższy stopień podium zapewniły publiczności emocjonujący finał. Ten niespodziewany zwrot akcji uczynił zawody jednymi z najciekawszych w historii cyklu.
Stadion zaprojektowano z myślą o wielkich tłumach: miał pełnowymiarowe boisko, ośmiotorową bieżnię o długości 400 metrów i rozległe trybuny z drewnianymi ławami. Budowniczowie wykorzystali gruz z wojennych ruin Warszawy. Później obiekt gościł nie tylko wydarzenia sportowe, lecz także koncerty, uroczystości i masowe zgromadzenia. Jako mężczyzna szczególnie doceniam kontrast między jego ciężką historią a pełnym adrenaliny widowiskiem.
Motocyklowe akrobacje przypieczętowały koniec warszawskiej areny
Po finale obiekt ustąpił miejsca nowej inwestycji — Stadionowi Narodowemu, którego budowę wkrótce rozpoczęto na tym terenie. Zawody X-Fighters symbolicznie połączyły dwie epoki: arenę wielkich wydarzeń i nowoczesny stadion, który miał przejąć jej rolę. Historię Stadionu Dziesięciolecia zamknął minister sportu Mirosław Drzewiecki, oficjalnie kończąc jego działalność.
Po okresie sportowej świetności stadion zmienił się w wielkie targowisko, znane jako Jarmark Europa. Później teren przygotowano pod nową inwestycję. Ostatni obraz starej areny tworzyli jednak nie handlarze ani puste trybuny, lecz motocykliści wykonujący efektowne triki nad warszawską publicznością. Tak widowiskowo pożegnało się miejsce, które przez dekady współtworzyło miejski krajobraz.
Ciekawostka: choć Red Bull X-Fighters z 2008 roku było ostatnim wielkim widowiskiem na Stadionie Dziesięciolecia, teren nie zmienił się od razu w plac budowy — wcześniej przez lata działał tu Jarmark Europa, jedno z największych targowisk Europy.














